निळा दिवस (ब्लू डे ) म्हणून जागतिक आॅटिझम दिन साजरा

खास प्रतिनिधी, मुंबई
सर्वसामान्य नागरिकांमध्ये ऑटिझम (स्वमग्न/आत्मकेंद्री) या आजाराविषयी माहिती व्हावी व जागरुकता निर्माण व्हावी या उद्देशाने शनिवार दि.२ एप्रिल २०१६ रोजी जागतिक ऑटीझम दिनी फोरम फॉर ऑटिझमया संस्थेतर्फे ऑटिझम मुले व त्यांच्या पालकांनी खुल्या बस मधून एनसीपीए ते पवई फेरी काढली व सामान्य जनतेमध्ये या आजाराविषयी, ऑटिझम काय आहे, तो कसा ओळखावा या बद्दल ची माहिती पत्रकांद्वारे लोकांना करून दिली.
या बद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने मुंबईतील ताजमहाल हॉटेल,छत्रपती शिवाजी टर्मिनस या महत्वाच्या ऐतिहासिक इमारती निळ्या रंगाने उजळल्या होत्या.
या आजारा विषयीची माहिती एका छोट्या चित्रफिती द्वारे सुमारे १ महिना मुंबईच्या सर्व बसेसमध्ये
दाखवून जन जागृती केली जाणार आहे.
ह्या मुलांना त्वरीत उपचार मिळाल्यास या मुलांना सामान्य जीवन जगण्यास मदत होऊ शकते असे या पत्रकाद्वारे संदेश दिला आहे आणि या संबंधी अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी संस्थेची वेबसाईट पाहण्याचे आवाहन या पत्रकाद्वारे केले आहे.
संपर्कासाठी पत्ता : www.forumforautism.org
मदत आणि सहाय्यासाठी फोन नंबर – ०२२-३२९४९५९५
ई मेल – forumforautism@gmail.com
- सीमा कोल्हटकर

पर्यावरण हा आवडीचा वा सवडीचा विषय राहिला नसून गरजेचा विषय झाला आहे... संगीता जोशी.....

 पर्यावरण दक्षता मंच या ठाणे स्थित संस्थेच्या संचालिका संगीता जोशी यांच्या व्याख्यानाला जाण्याचा योग आला. सुमारे १५ वर्षापूर्वी स्थापन झालेली ही संस्था आज पर्यावरण या विषयात विविधांगी कामे करत आहे.
आजपर्यंत या क्षेत्रात त्यांनी शिक्षण, संशोधन व पर्यावरण जागरूकता करून हा विषय गरजेचा कसा आहे आणि आपल्या जवळचा कसा आहे हे अतिशय सोप्या, रंजक व दैनंदिन उदाहरणावरून समजावून दिले. संस्थेचे एक संचालक श्री. विद्याधर वालावलकर यांनी ठाणे येथे वाह्तुकीवरून होणारे प्रदूषण किती आहे याचा अभ्यास केला आहे व त्याचा अहवाल महानगरपालिकेकडे दिला आहे हे सांगितले.
ही संस्था ठाणे, मीरा-भायंदर येथील सुमारे २५०० रुग्णालयातील बायो मेडीकल कचरा गोळा करून त्याचे व्यवस्थापन करते असे सांगितले. तसेच गेली १२ वर्षे सर्व वयोगटातील लोकांसाठी पर्यावरण शाळेचे आयोजन करते. शाळा म्हणजे पर्यावरण विषयाबाबत साक्षरता निर्माण करते.
शहरी पर्यावरण व ग्रामीण पर्यावरणाचे प्रश्न पूर्णतः; वेगळे आहेत. हे सांगताना त्यांनी   कल्याण मुरबाड रोड वर असलेल्या  मामनोली गावाचा उल्लेख केला. तिथे त्यांनी बिया, वृक्ष तसेच औषधीय वनस्पतींचे संरक्षण व संवर्धन करणारे एक संशोधन केंद्र सुरु केले आहे.
तसेच ग्रीन शॉपिंग या माध्यमातून वेगवेगळ्या २५  सामाजिक संस्थां ज्या आज ग्रामीण उद्योगाशी संबंधित
आहेत अशा   उद्योजकांचा माल शहरापर्यंत पोचवण्यासाठी त्यांनी त्यांच्याशी बांधिलकी निर्माण केली आहे.
हा माल शहरापर्यंत पोचवून वेगवेगळ्या प्रदर्शनातून त्यांची विक्री करण्याचे देखील काम या संस्थेमार्फत केले
जाते. त्यासाठी काही संस्था किंवा व्यक्तींना ह्यात समाविष्ट केले जाते.
कचऱ्याचे व्यवस्थापन
देवनार डम्पिंग ग्राउंड , त्यानंतर हरी ओम नगर यांची कचरा व्यवस्थापनाची क्षमता आता संपली असून भविष्यकाळात कचऱ्याचे व्यवस्थापन हे अत्यंत गंभीर व महत्वाचे ठरणार आहे असे त्यांनी सांगितले. त्या अनुषंगाने त्यांनी अनेक प्रयोगानी तयार केलेल्या जादूच्या बादली (magic bucket) चा वापर केला पाहिजे हे सांगितले. ओला कचरा व सुका कचरा याचे व्यवस्थापन आपण कसे करून शकतो हे सांगतानाच ती magic
bucket तयार करण्याचे प्रशिक्षण सुद्धा संस्था देते. ते bucket विकत घेण्यापेक्षा आपण स्वतः ते तयार केले तर
त्याचे महत्व व उपयुक्तता अधिक प्रमाणात होईल असे सांगितले.
सदाहरित  जगण्याचे   व्यवस्थापन (Green Living Consultancy) :
ह्या विषयांतर्गत पाण्याचे व्यवस्थापन, घन कचरा व्यवस्थापन, उर्जा स्त्रोतांचे व्यवस्थापन आणि रोपांचे संगोपन व संवर्धन हे सर्व ज्यात येते ते आरोग्याचे व्यवस्थापन याची थोडक्यात माहिती त्यांनी उदाहरणाद्वारे स्पष्ट केली.
जमिनीतील पाण्याचा साठा  ही आपली पाण्याची बँक आहे त्याचे संवर्धन केले तर भविष्यकाळात आपण पाणी समस्येवर तोडगा काढू शकू असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
त्यांच्याकडे एक sauce ची बाटली टेस्टिंग साठी आली होती. त्यातील sause काही केल्या विघटन होत नव्हता म्हणजे त्या बाटलीतील sause मध्ये रासायनिक द्रव्याचा वापर केला होता. जाहिरातींद्वारे दाखवण्यात येणारे
sause, jam, junk food यात असणाऱ्या रासायनिक घटकांचा वापर व त्यामुळे होणारी शरीराची हानी त्यांनी विषद केली.
पूर्वी राम मारुती रोड, ठाणे या रस्त्यावर अनेक जांभळाची झाडे होती. पण त्या झाडावर जांभळे येणे बंद झाली. ती का झाली याचा शोध घेतला मधमाश्यांची पोळी नाहीशी झाल्यामुळे झाडाला फळे येण्याचे बंद झाले.
म्हणजेच निसर्गातील प्रत्येक घटक महत्वाचा असतो  याची जाणीव त्यांनी उपस्थिताना करून दिली.
आपण सध्या डास खूप वाढले आहोत असे म्हणतो. पूर्वी डास हे दलदलीच्या ठिकाणी जास्त असायचे. आता आपण शहरीकरणामुळे दलदलीच्या जवळ गेलो आहोत परिणामी आपण डासांच्या परिसरात आहोत असा उलेख त्यांनी केला. डासांना मारण्यासाठी आपण हिट वापरतो त्याचा परिणाम आपल्या श्वसनयंत्रणेवर  पण होत असतो पण हे आपल्या लक्षात येत नाही. असे देखील त्यांनी सांगितले.  अभयारण्यातून काढलेल्या रस्त्यांमुळे होणारे प्राण्याचे अपघात, घुसखोर कोण - ? बिबट्या कि माणूस ? असा प्रश्न निर्माण होत आहे. हे सांगतानाच आजोबा हा पर्यावरण विषयक चित्रपट आवर्जून पाहावा असा उल्लेख त्यांनी केला. तसेच त्यांनी
Garbage in Pacific ocean या चित्रपटाचा देखील उल्लेख केला.
पशुंवरील उपचारांसाठी वापरले जाणारे डायक्लोफेनेक हे औषध  वापरले जाते. परंतु  जनावरे जेंव्हा मृत होतात तेंव्हा गिधाडे ह्या मृत जनावरांना खातात. ही गिधाडे जेंव्हा मृत जनावरे खातात, तेंव्हा
त्यांच्यातील महत्वाच्या अवयवात युरीक  acid चे खडे तयार होतात हे युरीक acid बाहेर टाकता न आल्याने हि गिधाडे मारतात. हे औषध विघटक होत नसल्याने गिधाडांच्या शरीरात विष तयार होते. हे सांगतानाच त्यांनी विको नारायणी मध्ये सुद्धा ह्या ह्या औषधाचा वापर होत असल्याचे सांगितले.
कचऱ्याचे व्यवस्थापनाचे कसे करावे ह्याचे मार्गदर्शन आम्ही गृहनिर्माण मंडळांमध्ये जाऊन करतो त्यामध्ये सुद्धा आम्ही तिकडल्या कचरेवाल्यांना सुद्धा ह्याचे प्रशिक्षण देतो असे सांगितले.
हिमाचल प्रदेश हा पूर्णपणे प्लास्टिक मुक्त प्रदेश झाला आहे हे सांगतानाच, श्री. रामदास कोकरे ह्या मुख्याधिकारी यांनी दापोली शहर प्लास्टिक मुक्त केले आहे. हे सांगितले.  प्रत्येकाने स्वतःच्या प्रयत्नातून, लोकशिक्षणातून तसेच ध्यास घेऊन लोकप्रतिनिधीना सहभागी करून जर काम केले तर सर्व काही शक्य असल्याचे त्यांनी सांगितले. व्याख्यानाच्या शेवटी उपस्थितांच्या प्रश्नाचे, शंकांचे समाधान त्यांनी केले.
एकंदरीतच अतिशय सोप्या, साध्या व रोजच्या दैनंदिन जीवनातल्या उदाहरणांनी त्यांनी पर्यावरण रक्षण गरजेचे कसे आहे हे सांगून  साक्षर केले.
संस्थेचे नाव : पर्यवरण दक्षता मंच
                    शॉप नं. १५, दादोजी कोंडदेव स्टेडीअम
                   खरतान रोड, ठाणे (पश्चिम )
दूरध्वनी :    ०२२-२५४११६३३

आरोग्यं धन संपदा.... ... 

ह्या उक्तीची खरी ओळख मला यावर्षीच्या एप्रिल- मे  मध्ये झाली.  वेब जर्नालिझम च्या अभ्यासक्रमाला मी गतवर्षी नोंदणी केली.. 

एकंदरीतच मी तो अभ्यासक्रम खूप एन्जॉय केला. त्या अभ्यासक्रमामुळे 

माझी वैयक्तिक उद्दिष्टे पूर्ण झाली. 

वेब जर्नालिझमच्या अभ्यासक्रमाच्या पहिल्या दिवसाची गोष्ट .. श्री सुनील घुमे सरानी त्यांची ओळख करून दिली व प्रत्येकास आपण हा अभ्यासक्रम का करत आहात याची माहिती विचारली.   माझे उद्दिष्ट स्पष्ट होते.  मला लहानपणापासून नव नवीन गोष्टी शिकण्याची आवड.. विशेषतः तंत्रज्ञानात होणारे बदल... मी सरांना सांगितले, आवड आणि माझ्या संस्थेला ह्या अभ्यासक्रमाचा कसा फायदा करून देता येईल... तसेच या विषयासंबंधी असणारी उत्सुकता... 

आज अभ्यासक्रम संपताना मला असं जाणवलं  की  माझ्या अभ्यासक्रमाचे सार्थक झालं आहे... गेली ६९ वर्ष जुनी असलेली आमची संस्था या वर्षी झी २४ तास वर झळकली. .. याला कारण माझा अभ्यासक्रम,....

मी whatsappweb चा वापर करू शकले .. 

मी फ्री website तयार करू शकले... 

मी google+, facebook,twitter, ब्लॉग तयार करू शकले...

मी विसरून गेलेली (वेळेअभावी) वाचनसंस्कृती पुनर्जीवित करू शकले.. 

मी तोडक मोडक का होईना काहीतरी लिहू शकले... 

मी अनेक जणींना घेऊन E - मासिक काढू शकले, 

मी पूर्वीची माध्यम व आताची माध्यम यांच्यातील फरक समजू शकले.. 

   (आताच्या माध्यमांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर .. जे विकल जात.. तेच पिकवल     जात .. हे अनुभवले. ) 

मी जुन्या गोष्टीना उजाळा देऊ शकले... 

मी अभ्यासक्रमामुळे नव्या तरुणाई बरोबरच जुन्या जाणत्या लोकांकडून माध्यमातील बदलांबद्दल शिकले, 

मी वर्तमानपत्र कसे वाचावे हे शिकले... (पत्रकाराच्या भूमिकेतून) 

मी You - tube channel सुरु कसा करायचा ते शिकले.. 

आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे या माध्यमाचा पुढील आयुष्यात उदरनिर्वाहासाठी सुद्धा कसा वापर करू शकतो हे शिकले. ... 

आणखी काय हवे ? 

खरतर कोणताही अभ्यासक्रम हा तुम्हाला तोंडओळख करून देत असतो.. बाकी तुमचं  तुम्हीच शिकायचं असतं ... 

ह्याच संकल्पनेतून मी आम्हा मैत्रिणींच सख्यानो.. नावाची website तयार 

केली.  अगदी सरांच्यासारखी नाही केली... पण त्या निमित्ताने माझ्या ५० मैत्रिणी आज e- मासिक कसं वाचायचं.. url लिंक कशी उघडायची हे शिकल्या... त्या आणखी ५० जणांना हे सांगतील... कारण एकट्याने ब्लॉग लिहिण्यापेक्षा अनेकांना घेऊन काम करण्यात मला आनंद वाटतो. 

थोडक्यात मी संगणक  साक्षर होते आता वेब साक्षर झाले.. ह्याचा मला 

जास्त आनंद झाला... 

ह्या अभायासक्रमात मला अनेक सहकारी मिळाले.. विनायक सरांसारखे कवी, सुवर्णा सारखी बुद्धिमान मैत्रीण, प्रीता, स्वाती यांसारख्या तरुणी , प्रत्येकाचा वेगवेगळा स्तर होता तरी आमच्यात एक बंध होते. ते सुद्धा 

मी विसरू शकत नाही. कारण त्यांची उपस्थिती होती म्हणून अभ्यासक्रम 

शिकायला मजा आली.. 

आमचे सर्व मार्गदर्शक प्रशांत जाधव , नरेंद्र बियाणी, हर्षदा परब, रोहित गोळे, यांच्याकडून सुद्धा खूप गोष्टी शिकायला मिळाल्या. 

माझी मुलगी मला म्हणाली आई ब्लॉग लिहायच्या आधी ब्लॉग वाचायला  शिक. १ वर्ष अनेक ब्लॉगचा अभ्यास कर.वाचन कर. आणि मग काय ते लिही. अभ्यासक्रमाचा भाग म्हणून मी लेखन केल असलं तरी आता मी खूप वाचन करणार आहे.. विविधांगी ब्लॉग अभ्यासणार आहे.. कारण ती दृष्टी देखील मला ह्या अभ्यासक्रमाने दिली आहे. 

साधारण एक महिन्याचा अंक काढायचा म्हटला तर सलग ५ तास द्यावे लागतात हे सुद्धा शिकले. दरवेळी नवीन अंक काढताना मला नवनवीन गोष्टी शिकायला मिळत गेल्या. त्याप्रमाणे मी त्यात सुधारणा करत गेले.  अजून बरच शिकायचं बाकी आहे.. पण हे सर्व शक्य होईल जेंव्हा मी स्वतःची तब्येत सांभाळू शकेन.

 कारण .. मला पूर्ण उमगले आहे की इच्छा कितीही असली, मनात अनेक विचार असले, लिहायचं असलं तरी माझ्याकडून लिखाण राहून जात आहे.. कारण लिहिण्यासाठी असणारी उर्जा, ताकद व शक्ती... काही मी जादूने आणू शकत नाही.. तेंव्हा .. दर महिन्याला अंक नक्कीच काढेन.. त्यासाठी आधी तब्येत सुधारेन...कारण तब्येत ठीक असेल तरच, एकच नाही तर अनेक कामे .. जबाबदारया पार पडू शकेन... 

शेवटी... जाता जाता.. आधी म्हटल्याप्रमाणे अभ्यास, परीक्षा ह्याच्यापेक्षा हा प्रवास मी आनंदाने जगू शकले ... ह्यातच मला वाटत अभ्यासक्रमाच यश आहे. तेंव्हा तात्पुरते ह्या प्रवासातल्या माझ्या सर्व सहकारी मित्र व मैत्रीणीना नमस्कार.  पुनश्च भेटू... नवीन संकल्पनेसह... 

बुरख्या आडच्या स्त्रिया

रविवारची संध्याकाळची गोष्ट. ... रस्त्यावरून चालत जात असताना माझ्या समोरच एका पुरुषाने, एका बाईला उचलले व दाणकन स्कूटरवर बसवले...व बडबड सुरू केली. बिचारी “ती” बुरखाधारी महिला लाजेने शरमिंदी झाली... कारण त्याचवेळी मी चालत तिच्याजवळ जाऊन पोचले होते. जोरजोरात खेकसत तो पुरुष ओरडत होता...

गुपचूप सरळ बस स्कूटरवर... त्यावर तिचे बोलणे ... रस्त्यात तमाशा नको...

क्षणात वाटले मध्ये पडावे  पण हिमतच झाली नाही. पण बोच मात्र कायम राहिली...

मनात प्रश्न निर्माण झाले .. बुरख्याआडच्या स्त्रियांचं जग आहे तरी कस ? खरच या स्त्रिया अजूनही मोकळ्या झाल्या आहेत का ? 21 व्या शतकात सुद्धा स्वतंत्र विचारसरणीच्या आहेत का ? आणि असतील तरी प्रत्यक्षात तसे वागू शकतात का ? का विचाराने मुक्त असल्या तरी अभिव्यक्ती – प्रगटीकरणाचे धैर्य अजूनही त्यांचाच नाही तर आम्हा स्त्रियांच्यात आहे का ?

एव्हढे विचार मनात यायला असाच काहीसा प्रसंग आदल्या रात्री ऐकायला मिळाला. ... आणि एकंदरीतच स्त्रियांच्या सद्य स्थितीबद्दल, त्यांच्या प्रश्नांबद्दल प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले.

त्याच असं झालं, माझ्या मैत्रिणीच्या ऑफिसची सहल ज्याला हल्ली offsite म्हणतात एका रिसॉर्ट वर गेली होती. हल्ली ग्लोबल वर्ल्ड मध्ये offices मध्ये मिश्र संस्कृतीचे, धर्माचे अनेक जण एकत्र काम करताना दिसतात. त्या ग्रुप मध्ये सुद्धा पुरुषांबरोबर महिलाही होत्या. मॅनेजमेंटचे वेगवेगळे खेळ, स्पर्धा याला अगदी उधाण आल होत. अर्थात 4 ग्रुप्स आणि त्यांच्यात स्पर्धा... स्पर्धा आली म्हणजे हार- जीत आलीच... मग जिंकल्याचा जल्लोष...आणि एकंदरीतच उत्साही वातावरण... सर्वजण आनंद लुटत होते... पहिला खेळ झाला आणि कोणीतरी  प्रसिद्ध शांताबाईच...

गाणं लावलं...त्या गाण्यावर बेधुंद होऊन सर्व नाचू लागले. जणू काही वातावरणात रोजच्या जीवनातील असणारा ताण, तणाव, चिंता सगळ्याला मूठमाती दिली होती... काहीजण फोटो काढत होते. आजकाल सहज उपलब्ध असलेल्या मोबाइल मध्ये ध्वानीचित्रीकरण करू लागले. अर्थात हे सर्व होत असताना महिला व पुरुषांनी  वेगवेगळे नाचण्याचे भान ठेवले होते... आणि महिलांमध्ये तरुण अर्थात जास्त होते. ..

खेळ, स्पर्धा झाली... आणि मध्यंतरला एकमेकांना विडियो दाखवणे सुरू होते. तेवढ्यात “ती” भानावर आली.

आणि मैत्रिणीला म्हणाली “ए हा व्हिडीओ देऊ नकोस हं कोणाला – कारण मी नाचले आहे ना त्यात.”

 ह्यात काय अस गैर होत ? असा प्रश्न माझ्या मैत्रिणीला पडला व तिला खरतर धक्काच बसला.  .. खरच ... जे आपल्या दृष्टीने महत्वाचे प्रश्न वाटत नाहीत ते इतर समाजाच्या दृष्टीने  इतके महत्वाचे असतात ? पण  हा प्रश्न तिच्यासाठी फार महत्वाचा होता कारण “ती” बुरखाधारी होती. उच्चशिक्षित असलेली व व्यवस्थापक असलेली आपली सखी “ती” अजूनही बंधनात आहे. बुरख्याआड आहे. समाजाच्या दडपणाखाली वावरत आहे..

पण हे फक्त “ती” च्या पुरत मर्यादित आहे का ? तर याच खर उत्तर “नाही” असच आहे. कारण आपण बुरख्याआड नसलो तरी याच

समाजाच्या दडपण असल्या मुळे म्हणा किंवा परंपरांमुळे, संस्कारांमुळे  म्हणा आपण बुरखा पांघरून बसलेल्या महिला आहोत...

फरक  एवढाच कि आपण पहाट पहिली आहे, पण अजूनहि  आपण मुक्तपणे वावरत आहोत का ?इथेही प्रश्नचिन्हच आहे...

आणि याच उत्तर नाही हेच आहे. 

अजूनही अनेक गोष्टींचे निर्णय आपण स्वतंत्रपणे घेत नाही. समाजमनाच्या दबावामुळे म्हणा किंवा आपल्यावर लहानपणापासून झालेल्या संस्कारामुळे असेल आपण व्यक्त व्हायला घाबरतो, मोकळ्या व्हायला घाबरतो, आणि याच भीतीपोटी काहीजणी व्यक्त होतच नाहीत आणि त्याचीच सवय होत आपले व्यक्तिमत्व घडत जाते.  पण हे व्यक्त होणे, म्हणजेच दबाव, ताण-तणाव ह्यातून मोकळे होण्याची गरज आजही आहे.. हे जेंव्हा सहजतेने घडेल ... तेंव्हाच व त्याला पुरुषवर्गाची सुद्धा साथ असले तेंव्हाच खऱ्या अर्थाने ... स्त्री मोकळी होईल 

खरतरं बुरख्याआडच्या स्त्रियांचा निदान बुरखा दिसतो तरी पण बुरखा पांघरून वावरणाऱ्या स्त्रियांचे दुख कसे कळणार ?

- सीमा कोल्हटकर